Müasir səhiyyə sistemində tibb bacıları yalnız həkim göstərişlərini icra edən mütəxəssis deyil, eyni zamanda xəstənin psixoloji dəstəkçisi, sağlamlıq maarifçisi və tibbi komandanın əsas üzvlərindən biridir. Onların peşəkarlığı, diqqəti və humanist yanaşması minlərlə insanın sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır.

12 May – Beynəlxalq Tibb Bacıları Günü münasibətilə Səhiyyə Nazirliyi 2 nömrəli Bakı Baza Tibb Kollecinin pediatriya fənn müəllimi Rübabə Quliyeva tibb bacısı peşəsinin məsuliyyəti, uşaqlarla işləməyin xüsusiyyətləri və gələcəyin tibb bacılarının hazırlanması barədə suallara cavab verib.

- Tibb bacısının əsas vəzifələri hansılardır?

- Tibb bacısı səhiyyə sisteminin ayrılmaz və vacib üzvlərindən biridir. Onun əsas vəzifəsi xəstələrin sağlamlığını qorumaq, müalicə prosesini düzgün şəkildə həyata keçirmək və pasiyentlərə tibbi, həm də mənəvi dəstək göstərməkdir.

Müasir səhiyyə sistemində tibb bacısı səhiyyə xidmətlərinin keyfiyyətinin təmin olunmasında əsas icraedici və koordinasiyaedici funksiyanı yerinə yetirən peşəkar kadrlardan biridir. O, həkim tərəfindən təyin olunan dərmanları vaxtında tətbiq edir, inyeksiya, sarğı və digər tibbi prosedurları yerinə yetirir, eyni zamanda sanitariya-epidemioloji tələblərə riayət olunmasına nəzarət edir. Bununla yanaşı, tibb bacısı xəstələrin gigiyenik qulluğunu təşkil edir, tibbi sənədləşməni aparır və təcili hallarda ilkin tibbi yardım göstərir.

Onun fəaliyyəti yalnız həkim təyinatlarının icrası ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda pasiyentin vəziyyətinin fasiləsiz monitorinqi, klinik göstəricilərin izlənməsi və müalicə prosesinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasını əhatə edir. Tibb bacısı pasiyentin vəziyyətini daimi müşahidə edən, dəyişiklikləri vaxtında müəyyən edən və mümkün ağırlaşmalara operativ reaksiya verən əsas tibb işçilərindən biridir. Eyni zamanda tibb bacısı pasiyentlərin maarifləndirilməsi və sağlam davranış vərdişlərinin formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır.

Müasir tibbi praktikada tibb bacısı həkim, pasiyent və ailə üzvləri arasında peşəkar əlaqələndirici funksiyanı yerinə yetirir. Onun peşə hazırlığı, ünsiyyət bacarıqları və məsuliyyətli yanaşması göstərilən tibbi xidmətin effektivliyinə, pasiyentin təhlükəsizliyinə və müalicə prosesinin keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir.

Bununla yanaşı, tibb bacısı pasiyentin müalicəyə uyğunlaşmasına, tibbi tövsiyələrə əməl etməsinə və reabilitasiya dövründə həyat keyfiyyətinin qorunmasına dəstək göstərərək maarifləndirici və məsləhətverici funksiyanı da həyata keçirir. O, xəstənin sağlamlıq vəziyyəti, rahatlığı və ümumi gedişatı ilə yaxından maraqlanan peşəkar mütəxəssisdir. Xəstəxana şəraitində pasiyentlə ən çox ünsiyyətdə olan tibb işçilərindən biri məhz tibb bacısıdır və buna görə də onun davranışı müalicə prosesinə birbaşa təsir göstərir. Xəstəyə göstərilən qayğıkeş münasibət və psixoloji dəstək müalicənin nəticələrinə müsbət təsir edən mühüm amillərdən biridir.

Bu peşə yalnız bilik deyil, eyni zamanda səbir, məsuliyyət, mərhəmət və yüksək peşə etikası tələb edir. Tibb bacısı pasiyentin ən həssas anlarında onun yanında olur və sağlamlığa gedən yolda dəstək göstərir.

-Tibb bacısı ilə həkim arasındakı əsas fərq nədir?

- Həkim və tibb bacısı eyni məqsədə - insan sağlamlığının qorunmasına və xəstənin sağalmasına xidmət etsələr də, onların vəzifə və məsuliyyət sahələri fərqlidir. Həkim əsasən xəstəliyin diaqnozunu qoyur, müalicə planını müəyyən edir və lazım olduqda tibbi müdaxilələri həyata keçirir. Tibb bacısı isə həmin müalicə planının düzgün, təhlükəsiz və vaxtında icrasını təmin edir, xəstənin gündəlik vəziyyətini izləyir və ona daimi qulluq göstərir. Başqa sözlə desək, həkim müalicə prosesini planlaşdıran şəxsdirsə, tibb bacısı həmin planın həyata keçirilməsində ən yaxın və əsas dəstəkçi rolunu oynayır. Tibb bacısı xəstə ilə daha çox ünsiyyətdə olduğu üçün onun həm fiziki, həm də psixoloji vəziyyətində baş verən dəyişiklikləri daha tez müşahidə edə bilir və bu barədə həkimə məlumat verir.

Burada ən vacib məqamlardan biri komanda işidir. Səhiyyə sahəsində uğurlu müalicə yalnız həkimin və ya tibb bacısının fəaliyyəti ilə mümkün olmur. Həkim, tibb bacısı və digər tibb işçiləri bir komanda kimi birlikdə çalışdıqda xəstə daha keyfiyyətli və təhlükəsiz tibbi xidmət alır. Qarşılıqlı hörmət, düzgün ünsiyyət və əməkdaşlıq həm müalicənin effektivliyini artırır, həm də xəstənin özünü daha güvəndə hiss etməsinə kömək edir. Buna görə də müasir tibbdə komanda işi ən vacib prinsiplərdən biri hesab olunur.

- Tibb bacısı xəstənin psixoloji vəziyyətinə necə dəstək ola bilər?

- İnsanın psixoloji vəziyyəti onun sağalma prosesinə birbaşa təsir göstərir. Xəstə özünü nə qədər güvəndə, anlayışlı mühitdə və mənəvi cəhətdən rahat hiss edərsə, müalicəyə uyğunlaşması və sağalma ehtimalı da bir o qədər yüksək olar. Bu baxımdan tibb bacısının rolu yalnız tibbi prosedurlarla məhdudlaşmır. Tibb bacısı eyni zamanda xəstəyə mənəvi dayaq olan, onun qorxu və narahatlığını azaltmağa çalışan ən yaxın səhiyyə işçilərindən biridir.

Xəstəxanaya müraciət edən insanların çoxu həyəcan, qorxu və stress yaşayır. Xüsusilə uzunmüddətli müalicə alan və ya ağır xəstəliklə mübarizə aparan insanlar bəzən özlərini tək və çarəsiz hiss edirlər. Belə anlarda tibb bacısının sakit danışığı, qayğıkeş münasibəti və diqqətli yanaşması xəstə üçün çox böyük mənəvi dəstək olur. Bəzən xəstəni diqqətlə dinləmək, onun narahatlığını anlamaq və “Siz yaxşı olacaqsınız, biz yanınızdayıq” kimi sadə bir cümlə belə insana ümid verir.

Tibb bacısı xəstəyə prosedurlar və müalicə prosesi haqqında sadə və aydın məlumat verdikdə xəstənin qorxusu azalır və onda həkimə və müalicəyə qarşı inam yaranır. Xəstənin fikirlərinə hörmətlə yanaşmaq, onu səbir və anlayışla dinləmək də psixoloji dəstəyin vacib hissəsidir. Çünki xəstə bəzən yalnız müalicəyə deyil, həm də onu anlayan bir insana ehtiyac duyur.

Xüsusilə yaşlı insanlar və ağır xəstələr üçün mənəvi dəstək çox önəmlidir. Bəzi hallarda xəstənin ailəsi ilə düzgün ünsiyyət qurmaq və onları məlumatlandırmaq da xəstənin psixoloji rahatlığına müsbət təsir edir.

Tibb bacısının insanpərvər münasibəti xəstənin motivasiyasını artırır, onda həyata və sağalmağa qarşı ümid yaradır. Buna görə də bu peşədə peşəkar biliklə yanaşı, mərhəmət, empatiya və insan sevgisi də çox böyük əhəmiyyət daşıyır.

- Uşaqlarla işləyən tibb bacılarının xüsusi yanaşmaları hansılardır?

- Uşaqlarla işləmək tibb bacısından yalnız peşəkar bilik deyil, eyni zamanda böyük səbir, həssaslıq və sevgi tələb edir. Çünki uşaqlar böyüklərdən fərqli olaraq xəstəxana mühitinə, tibbi alətlərə və prosedurlara daha emosional yanaşırlar. Onlar çox zaman ağrıdan, iynədən və ya tanımadıqları mühitdən qorxurlar. Buna görə də pediatrik sahədə çalışan tibb bacısının əsas vəzifələrindən biri uşağın özünü təhlükəsiz və rahat hiss etməsini təmin etməkdir.

Uşaqlarla ünsiyyətdə mehriban və yumşaq davranış çox vacibdir. Tibb bacısı uşağa sərt və qorxuducu şəkildə deyil, onun yaşına uyğun sadə və anlayacağı dillə yaxınlaşmalıdır. Məsələn, prosedurları izah edərkən tibbi terminlərdən deyil, uşağın anlaya biləcəyi ifadələrdən istifadə etmək daha doğru yanaşmadır. Bu, uşağın qorxu və narahatlığını azaltmağa kömək edir.

Pediatrik tibb bacıları uşağın diqqətini yayındırmaq üçün oyunlardan, oyuncaqlardan, şəkillərdən və müsbət emosional yanaşmadan istifadə edirlər. Bəzən sadə bir təbəssüm, mehriban münasibət və ya uşağın sevdiyi mövzuda danışmaq onun sakitləşməsinə kömək edə bilir. Xüsusilə inyeksiya və ya digər prosedurlar zamanı uşağın diqqətini fərqli istiqamətə yönəltmək stressin azalmasına səbəb olur.

Valideynlərlə düzgün əməkdaşlıq da çox önəmlidir. Çünki uşağın özünü rahat hiss etməsində valideynin sakitliyi və güvəni böyük rol oynayır. Tibb bacısı valideynləri məlumatlandırmalı, onların suallarını səbir və anlayışla cavablandırmalıdır. Eyni zamanda uşağın yaş xüsusiyyətlərini nəzərə almaq vacibdir. Məsələn, körpə uşaqlara yanaşma ilə məktəb yaşlı uşaqlara yanaşma eyni olmur.

- Tibb bacısı peşəsində məsuliyyət nə dərəcədə önəmlidir?

- Tibb bacısı peşəsi ən yüksək məsuliyyət tələb edən peşələrdən biridir. Çünki bu sahədə görülən hər bir iş birbaşa insan sağlamlığı və həyatı ilə bağlıdır. Bəzən kiçik görünən bir diqqətsizlik belə ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Buna görə də tibb bacısı hər zaman diqqətli, dəqiq və məsuliyyətli olmalıdır.

Tibb bacısının məsuliyyəti yalnız dərman verməklə məhdudlaşmır. O, xəstənin vəziyyətini daim izləməli, onda baş verən ən kiçik dəyişiklikləri belə vaxtında hiss etməli və bu barədə həkimə məlumat verməlidir. Xəstənin temperaturu, təzyiqi, nəfəs alması və ümumi vəziyyəti daim nəzarətdə saxlanılmalıdır. Çünki bəzi hallarda xəstənin vəziyyətində yaranan ani dəyişikliklərin ilk şahidi məhz tibb bacısı olur.

Dərmanların düzgün miqdarda və düzgün vaxtda verilməsi də böyük məsuliyyət tələb edir. Burada diqqətsizlik və ya yanlışlıq insan həyatı üçün risk yarada bilər. Eyni zamanda sterillik və gigiyena qaydalarına ciddi əməl olunması infeksiyaların qarşısının alınması baxımından çox vacibdir. Tibb bacısı həm özünün, həm də xəstənin təhlükəsizliyini qorumağı bacarmalıdır.

Bu peşədə emosional məsuliyyət də az əhəmiyyət daşımır. Xəstələr bəzən ağrı, qorxu və stress içində olurlar. Belə anlarda tibb bacısının sakitliyi, səbirli davranışı və anlayışlı münasibəti xəstə üçün böyük dəstək olur. Tibb bacısı yalnız tibbi yardım göstərmir, eyni zamanda xəstəyə ümid və mənəvi dayaq verir.

Təcili hallarda sürətli və düzgün qərar vermək də bu peşənin vacib tərəflərindən biridir. Bəzən saniyələr içində verilən düzgün qərar insan həyatını xilas edə bilər. Buna görə də tibb bacısı daim öz bilik və bacarıqlarını inkişaf etdirməli, peşəsinə ciddi yanaşmalıdır.

Ümumiyyətlə, tibb bacısı peşəsinin təməlində vicdan, humanizm, diqqətlilik və insan sevgisi dayanır. Bu peşəni seçən insan hər zaman anlamalıdır ki, onun məsuliyyəti yalnız işini görmək deyil, həm də insanların sağlamlığına və həyatına sahib çıxmaqdır.

- Xəstələrlə ünsiyyətdə tibb bacısı üçün ən önəmli prinsip hansıdır?

- Xəstələrlə ünsiyyətdə tibb bacısı üçün ən vacib prinsip empatiya, hörmət və anlayışdır. Çünki xəstə insan yalnız tibbi yardıma deyil, eyni zamanda mənəvi dəstəyə, diqqətə və qayğıya da ehtiyac duyur. Xəstəxanaya müraciət edən insanların çoxu narahat, qorxmuş və ya stress içində olur. Belə vəziyyətdə tibb bacısının xəstəyə qarşı münasibəti onun psixoloji vəziyyətinə və hətta müalicə prosesinə birbaşa təsir göstərə bilir.

Xəstə ilə danışarkən ilk növbədə onu diqqətlə dinləməlidir. Bəzən insanın sadəcə onu anlayan və dinləyən birinə ehtiyacı olur. Xəstəyə qarşı sakit, nəzakətli və səbirli davranmaq onda güvən hissi yaradır. Tibb bacısının bir xoş sözü və mehriban münasibəti belə xəstənin özünü daha rahat hiss etməsinə kömək edə bilər.

Ünsiyyətdə ən vacib məqamlardan biri də xəstəyə hörmətlə yanaşmaqdır. Hər bir xəstənin fikrinə, hisslərinə və şəxsi məlumatlarına hörmət edilməlidir. Xəstə özünü dəyərli və güvəndə hiss etdikdə müalicəyə daha rahat uyğunlaşır və tibb işçilərinə daha çox inanır. Bu etibar isə müalicə prosesinin uğurlu keçməsində çox böyük rol oynayır.

Eyni zamanda xəstə ilə sadə və aydın danışmaq da vacibdir. Tibbi məlumatları xəstənin anlayacağı şəkildə izah etmək onun qorxusunu azaldır və inamını artırır. Xüsusilə yaşlı insanlar və uşaqlarla ünsiyyətdə daha həssas və diqqətli olmaq lazımdır.

- Tibb bacısı peşəsində məsuliyyət nə dərəcədə önəmlidir?

- Tibb bacısı peşəsi ən yüksək məsuliyyət tələb edən peşələrdən biridir. Çünki bu sahədə görülən hər bir iş birbaşa insan sağlamlığı və həyatı ilə bağlıdır. Bəzən kiçik görünən bir diqqətsizlik belə ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Buna görə də tibb bacısı hər zaman diqqətli, dəqiq və məsuliyyətli olmalıdır.

Tibb bacısının məsuliyyəti yalnız dərman verməklə məhdudlaşmır. O, xəstənin vəziyyətini daim izləməli, onda baş verən ən kiçik dəyişiklikləri belə vaxtında hiss etməli və bu barədə həkimə məlumat verməlidir. Xəstənin temperaturu, təzyiqi, nəfəs alması və ümumi vəziyyəti daim nəzarətdə saxlanılmalıdır. Çünki bəzi hallarda xəstənin vəziyyətində yaranan ani dəyişikliklərin ilk şahidi məhz tibb bacısı olur.

Dərmanların düzgün miqdarda və düzgün vaxtda verilməsi də böyük məsuliyyət tələb edir. Burada diqqətsizlik və ya yanlışlıq insan həyatı üçün risk yarada bilər. Eyni zamanda sterillik və gigiyena qaydalarına ciddi əməl olunması infeksiyaların qarşısının alınması baxımından çox vacibdir. Tibb bacısı həm özünün, həm də xəstənin təhlükəsizliyini qorumağı bacarmalıdır.

Bu peşədə emosional məsuliyyət də az əhəmiyyət daşımır. Xəstələr bəzən ağrı, qorxu və stress içində olurlar. Belə anlarda tibb bacısının sakitliyi, səbirli davranışı və anlayışlı münasibəti xəstə üçün böyük dəstək olur. Tibb bacısı yalnız tibbi yardım göstərmir, eyni zamanda xəstəyə ümid və mənəvi dayaq verir.

Təcili hallarda sürətli və düzgün qərar vermək də bu peşənin vacib tərəflərindən biridir. Bəzən saniyələr içində verilən düzgün qərar insan həyatını xilas edə bilər. Buna görə də tibb bacısı daim öz bilik və bacarıqlarını inkişaf etdirməli, peşəsinə ciddi yanaşmalıdır.

Ümumiyyətlə, tibb bacısı peşəsinin təməlində vicdan, humanizm, diqqətlilik və insan sevgisi dayanır. Bu peşəni seçən insan hər zaman anlamalıdır ki, onun məsuliyyəti yalnız işini görmək deyil, həm də insanların sağlamlığına və həyatına sahib çıxmaqdır.

- Xəstələrlə ünsiyyətdə tibb bacısı üçün ən önəmli prinsip hansıdır?

- Xəstələrlə ünsiyyətdə tibb bacısı üçün ən vacib prinsip empatiya, hörmət və anlayışdır. Çünki xəstə insan yalnız tibbi yardıma deyil, eyni zamanda mənəvi dəstəyə, diqqətə və qayğıya da ehtiyac duyur. Xəstəxanaya müraciət edən insanların çoxu narahat, qorxmuş və ya stress içində olur. Belə vəziyyətdə tibb bacısının xəstəyə qarşı münasibəti onun psixoloji vəziyyətinə və hətta müalicə prosesinə birbaşa təsir göstərə bilir.

Xəstə ilə danışarkən ilk növbədə onu diqqətlə dinləməlidir. Bəzən insanın sadəcə onu anlayan və dinləyən birinə ehtiyacı olur. Xəstəyə qarşı sakit, nəzakətli və səbirli davranmaq onda güvən hissi yaradır. Tibb bacısının bir xoş sözü və mehriban münasibəti belə xəstənin özünü daha rahat hiss etməsinə kömək edə bilər.

Ünsiyyətdə ən vacib məqamlardan biri də xəstəyə hörmətlə yanaşmaqdır. Hər bir xəstənin fikrinə, hisslərinə və şəxsi məlumatlarına hörmət edilməlidir. Xəstə özünü dəyərli və güvəndə hiss etdikdə müalicəyə daha rahat uyğunlaşır və tibb işçilərinə daha çox inanır. Bu etibar isə müalicə prosesinin uğurlu keçməsində çox böyük rol oynayır.

Eyni zamanda xəstə ilə sadə və aydın danışmaq da vacibdir. Tibbi məlumatları xəstənin anlayacağı şəkildə izah etmək onun qorxusunu azaldır və inamını artırır. Xüsusilə yaşlı insanlar və uşaqlarla ünsiyyətdə daha həssas və diqqətli olmaq lazımdır.